Ile partii jest w polskim parlamencie?

Patryk Wachowiec
Fundacja CADR

Łukasz Borchmann
Fundacja CADR

Na łamach pisma „Decyzje” Mikołaj Jasiński zajął się modelowaniem przestrzeni ideologicznej polskich partii ex-post, w oparciu o decyzje parlamentarne [1]. Swój projekt zrealizował w koncepcji ideologii powstającej w działaniu i zakładając, że „podmioty polityczne, głosując zgodnie, dają wyraz bliskości, zaś niezgodnie – dystansu ideologicznego (politycznego)”.

Zainspirowani wspomnianym tekstem oraz treścią artykułu Analyzing the US Senate in 2003: Similarities, Networks, Clusters and Blocs [2] dokonaliśmy analizy wszystkich głosowań jakie miały miejsce w bieżącej kadencji Sejmu, skupiając się na indywidualnych posłach. Efekt naszej pracy prezentują poniższe wykresy.

Odległości między posłami oddają różnice między ich zachowaniami podczas 1 835 dotychczasowych głosowań (23 posiedzenia do 29 sierpnia 2016) – im większa odległość, tym bardziej różniły się decyzje parlamentarzystów.

Uwzględniono jedynie posłów wykonujących mandat podczas całej kadencji, zaś dla obliczania podobieństwa w każdej parze – tylko te głosowania, podczas których dwu posłów było obecnych i nie wstrzymali się od głosu.

Zaznaczenie pozwala powiększyć fragment.

Typologia głosowań Sejmu

Dyskusyjnym jest, czy w analizie uwzględniać należy wszystkie głosowania – niezależnie od ich „ciężaru gatunkowego” – dlatego skategoryzowaliśmy je w oparciu o poniższą typologię. W dotychczasowym piśmiennictwie nie zajmowano się podziałem głosowań podejmowanych przez Sejm, więc niniejsza propozycja – pomimo, że z punktu widzenia logiki spełnia kryteria zupełności – z uwagi na subiektywny charakter może nie wykazywać cech rozłączności. W oparciu o wyróżniane w doktrynie prawa konstytucyjnego funkcje Sejmu [3] wyróżniono głosowania:

  1. Ustawodawcze – związane bezpośrednio ze stanowieniem aktów prawnych w formie ustawy
    1. Od I czytania projektu ustawy do głosowania poprzedzającego przyjęcie całości projektu – w tym kwestie poprawek, niezwłocznego przystąpienia do kolejnego czytania, odrzucenia projektu ustawy w całości
    2. Nad przyjęciem całości projekt ustawy – tzw. głosowania „ostateczne”
    3. Nad uchwałą Senatu w sprawie ustawy – dotyczy odrzucenia poprawek do ustawy uchwalomnej przez Senat
  2. Kreacyjne – związane bezpośrednio z uprawnieniami Sejmu do powoływania i odwoływania innych konstytucyjnych lub ustawowych organów oraz osób wchodzących w ich skład; dotyczą: Rady Ministrów (głosowanie nad wotum zaufania po exposé premiera, udzielenie wotum nieufności ministrom), Instytutu Pamięci Narodowej, Krajowej Rady Prokuratury, Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji, Krajowej Rady Sądownictwa, Narodowego Banku Polskiego, Rady Mediów Narodowych, Rady Polityki Pieniężnej, Trybunału Konstytucyjnego, Trybunału Stanu, Urzędu Komunikacji Elektronicznej
  3. Kontrolne – związane m.in. z instytucją komisji śledczych lub przyjmowaniem informacji Prezesa Rady Ministrów bądź ministrów
  4. Wewnętrzne – związane ze sprawami organizacji Sejmu, komisji sejmowych, uchwał i rezolucji parlamentu, zagadnień proceduralnych w toku posiedzenia, jak i odpowiedzialności posłów
    1. Dotyczące organów Sejmu (poza komisjami) i jego organizacji – wybór Marszałka Sejmu, ustalenie liczby i wybór wicemarszałków, wybór posłów-sekretarzy
    2. Dotyczące komisji sejmowych – zmiana składu i liczby członków, powoływanie komisji nadzwyczajnych
    3. Dotyczące zmian Regulaminu Sejmu
    4. Dotyczące uchwał i rezolucji – nie mających charakteru normatywnego (np. o nadaniu imienia danemu rokowi)
    5. Dotyczące kwestii proceduralnych podczas posiedzenia – uzupełnienia porządku dziennego, wniosków formalnych (m.in. o zarządzenie przerwy i zwołanie Konwentu Seniorów, o odroczenie posiedzenia, o przeprowadzenie głosowania imiennego)
    6. Dotyczące wyrażenia zgody na odpowiedzialność karną posła

Dysponując tak podzielonymi głosowaniami zasadne jest poddanie analizie poszczególnych kategorii oraz różnych ich kombinacji z osobna.

Głosowania ustawodawcze – związane bezpośrednio ze stanowieniem aktów prawnych w formie ustawy.

Zachowano skalę. Zaznaczenie pozwala powiększyć fragment.

Głosowania od I czytania do głosowania nad przyjęciem całości projektu ustaw oraz nad przyjęciem całości projektu ustawy (bez głosowanie nad poprawkami Senatu).

Zachowano skalę. Zaznaczenie pozwala powiększyć fragment.

Głosowania nad przyjęciem całości projektu ustawy – tzw. głosowania „ostateczne”.

Zachowano skalę. Zaznaczenie pozwala powiększyć fragment.

Głosowania od I czytania do głosowania nad przyjęciem całości projektu ustaw oraz głosowania nad poprawkami Senatu (bez głosowania nad przyjęciem całości projektu ustawy).

Zachowano skalę. Zaznaczenie pozwala powiększyć fragment.
Głosowania kreacyjne – związane bezpośrednio z uprawnieniami Sejmu do powoływania i odwoływania innych konstytucyjnych lub ustawowych organów oraz osób wchodzących w ich skład.

Zachowano skalę. Zaznaczenie pozwala powiększyć fragment.

Głosowania kontrolne – związane m.in. z instytucją komisji śledczych lub przyjmowaniem informacji Prezesa Rady Ministrów bądź ministrów.

Zachowano skalę. Zaznaczenie pozwala powiększyć fragment.
Głosowania wewnętrzne – związane ze sprawami organizacji Sejmu, komisji sejmowych, uchwał i rezolucji parlamentu, zagadnień proceduralnych w toku posiedzenia, jak i odpowiedzialności posłów.

Zachowano skalę. Zaznaczenie pozwala powiększyć fragment.
Głosowania wewnętrzne dotyczące uchwał i rezolucji – nie mających charakteru normatywnego (np. o nadaniu imienia danemu rokowi).

Zachowano skalę. Zaznaczenie pozwala powiększyć fragment.

Głosowania wewnętrzne dotyczące kwestii proceduralnych podczas posiedzenia – uzupełnienia porządku dziennego, wniosków formalnych (m.in. o zarządzenie przerwy i zwołanie Konwentu Seniorów, o odroczenie posiedzenia, o przeprowadzenie głosowania imiennego).

Zachowano skalę. Zaznaczenie pozwala powiększyć fragment.

Pracujemy nad publikacją, w której szerzej omówimy kwestię modelowania przestrzeni ideologicznej oraz użyteczności i interpretacji uzyskanych w ten sposób wyników dla rozumienia sceny politycznej.

Studium przypadku: kryzys wokół Trybunału Konstytucyjnego

W tym miejscu skupmy się na jednym jeszcze zagadnieniu – głosowaniach wyodrębnionych nie ze względu na kategoryzację, ale przedmiot którego dotyczą. Kwestią, którą warto prześwietlić jest sprawa Trybunału Konstytucyjnego. Jak prezentuje się scena polityczna w głosowaniach dotyczących tego organu władzy sądowniczej?

Zaznaczenie pozwala powiększyć fragment.

Na powyższym wykresie uwzględniono wszystkie głosowania mające jakikolwiek związek z kwestią sądu konstytucyjnego – dotyczące procesu legislacyjnego nad projektami ustaw regulujących organizację i tryb postępowania przed Trybunałem, odrzucenia poprawek Senatu, projektu ustawy o zmianie Konstytucji RP (zwiększającej liczbę sędziów), wyboru sędziów TK, projektów uchwał o stwierdzeniu braku mocy prawnej uchwał o wyborze sędziów Trybunału przez Sejm VII kadencji, jak i spraw proceduralnych związanych z procedowaniem kwestii dotyczących Trybunału Konstytucyjnego (w tym wniosków formalnych w toku pracy Sejmu).

Przynależność do klubu lub koła poselskiego na ostatni analizowany dzień. Odległość euklidesowa między punktami odpowiada odległości wynikającej z macierzy niepodobieństwa po zastosowaniu skalowania wielowymiarowego metodą SMACOF.

Przypisy

  1. M. Jasiński, Przestrzeń ideologiczna oparta na politycznych faktach. Modelowanie przestrzeni ideologicznej ex-post w oparciu o decyzje parlamentarne, „Decyzje” nr 17, Warszawa 2012, s. 5-27.
  2. A. Jakulin, W. Buntine, T. La Pira, H. Brusher, Analyzing the US Senate in 2003: Similarities, Networks, Clusters and Blocs, „Political Analysis” nr 17, Cambridge 2009, s. 291-310.
  3. L. Garlicki, Polskie prawo konstytucyjne. Zarys wykładu, Warszawa 2014, s. 221 i n.